Europese Spin van het Jaar 2026
De Driestreepspin — Mangora acalypha (Walckenaer, 1802)
Informatie
De driestreepspin (Foto 1), Mangora acalypha (Walckenaer, 1802), behoort tot de familie van de wielwebspinnen, die gekenmerkt worden door de bouw van het karakteristieke wielweb. Met 198 geslachten en meer dan 3.160 verschillende soorten, is dit de derde grootste spinnenfamilie wereldwijd. Het geslacht Mangora telt 190 soorten, waarvan deze de enige in Europa is.
Verspreiding, habitat en beschermingsstatus
De driestreepspin komt voor in het hele Palearctische gebied en leeft in heel Europa, bij voorkeur in de lagere tot heuvelachtige gebieden (tot 800 m boven zeeniveau). Daarboven zijn waarnemingen zeldzamer met toenemende hoogte (tot 1.000 m in Duitsland en zelfs tot 1.500 m in Frankrijk). De soort kan in vele —voornamelijk zonnige— habitats gevonden worden, zoals droge graslanden, weiden, tuinen, braaklanden en open bosgebied. Doordat ze algemeen is en in veel verschillende leefgebieden aanwezig is, staat ze in Rode Lijsten gecatalogeerd als ‘niet bedreigd’.
Beschrijving
De lichaamslengte van vrouwelijke driestreepspinnen (Foto 1) is 4,5 tot 6 mm, terwijl de mannetjes (Foto 2) met 3 tot 3,5 mm wat kleiner zijn. Beide geslachten zijn gelijkend qua kleur en tekening. Het kopborststuk is helemaal licht gelig of groenbruin met een zwarte rand en een zwarte middenstreep. Het achterlijf is witachtig tot geel. De tekening op de rugzijde is kenmerkend: ze bestaat uit drie donkere strepen, meerbepaald drie rijen van zwarte punten die verbonden zijn door lengtestrepen. De tekening (Fotos 1 & 3) wordt in verschillende landen anders geïnterpreteerd. In Engeland zien ze er een cricketbat in en noemt de spin ‘Cricket-bat orb-weaver’. Elders wordt het patroon gewoon gezien als een reeks strepen zoals in ons land en Duitstalige landen (‘Streifenkreuzspinne’), of zelfs als een flesje zoals in Frankrijk (‘mangore petite-bouteille’).
Levenswijze
De driestreepspin plant zich voort in de late lente tot de zomer. Volwassen exemplaren kunnen gevonden worden van april tot augustus. Het vrouwtje legt haar eitjes vanaf ongeveer het midden van mei. De cocon is gemaakt van witte zijde, heeft een diameter van 4–5 mm en bevat een 25-tal eitjes. De jongen komen uit in juli en ondergaan dan hun eerste vervelling. Ze overwinteren op de grond tussen mos, bladafval of graspollen. In de lente groeien en vervellen ze verder tot ze de volwassenheid bereiken.
Deze spin bouwt haar wielweb zowel beneden in de kruidlaag als in struiken, meestal op zonnige, open habitats. Het web met een diameter van ongeveer 20–30 cm is het fijnst geweven wielweb hier bij ons. Het bevat 40 tot 60 spaken, bijna evenveel spiraalwindingen en heeft een erg fijn geweven centrum (Foto 4).
De driestreepspin maakt geen aparte schuilplaats en blijft overdag meestal zitten in het centrum van haar web. Als ze verstoord wordt, verstopt ze zich snel in de omgevende vegetatie of laat ze zich aan een veiligheidsdraad vallen op de grond. Daar wordt haar lichaamskleur onmiddellijk meer grijs zodat ze minder zichtbaar wordt voor aanvallers. Een bijzondere aanpassing die maar weinig inheemse spinnen bezitten.
Haar voedsel bestaat voornamelijk uit kleine vliegende insecten zoals muggen en vliegen, die verstrikt raken in haar web (Foto 5).
Gelijkende soorten
Er zijn bij ons geen gelijkende soorten: de driestreepspin is makkelijk herkenbaar aan de unieke tekening op haar achterlijf.
Waarom werd de driestreepspin verkozen tot Europese Spin van het Jaar?
De driestreepspin is algemeen en wijdverspreid en daardoor een soort die bijna overal kan gevonden worden tijdens wandelingen en excursies in het groen, ook in menselijke omgevingen zoals tuinen. Bovendien is ze makkelijk te herkennen: niet alleen is de spin zelf onmiskenbaar door haar karakteristieke achterlijftekening, maar ook haar web met zijn hoog aantal spaken, spiraalwindingen en dicht geweven centrum is makkelijk te onderscheiden van de webben van andere wielwebspinnen bij ons. Bovendien is het bij nader toezien gewoon een mooi spinnetje, dat bij gevaar zelfs zijn kleur minder fel kan maken.
Met de verkiezing van de spin van het jaar proberen we niet enkel een minder populaire diergroep eens in een beter daglicht te zetten, maar tegelijk hopen wetenschappers meer gegevens te verzamelen over haar huidige verspreiding. En met dit in het achterhoofd: hou je ogen open op je volgende wandeling, zelfs in je tuin, en help met het documenteren van deze soort door je waarneming te melden (liefst met Foto) bv. via de app ObsIdentify.
De Europese Spin van het Jaar wordt gecoördineerd door het Naturhistorisches Museum Wien, in samenwerking met het Arachnologische Gesellschaft (AraGes) en de European Society of Arachnology (ESA).
Christoph Hörweg, Norbert Milasowszky & Koen Van Keer